Cyfrowe Archiwa Tradycji Lokalnej

Bibliotekarz może pomóc lokalnej społeczności ocalać jej przeszłość, zrozumieć ją, docenić i podzielić się nią z innymi.

* Czy szukano w Państwa bibliotece książek, albumów pokazujących przeszłość Waszej okolicy?
* Czy pojawiała się potrzeba opracowania przewodnika, folderu lub strony internetowej promującej gminę, propozycja organizacji wystawy lub prośba o pomoc w uroczystości rocznicowej patrona szkoły, szansa na udział w programie regionalistycznym?
* Czy pojawiały się pytania o obce napisy na nagrobkach lub o krzyże w lesie, pytania na temat dawnych mieszkańców, o źródła zadawnionych sporów z sąsiednią gminą?
* Czy zdarzyło się Państwu poczuć, że oto odszedł ktoś z najstarszych mieszkańców – wszyscy wiedzą, że wiele przeżył, „daleko bywał”, dużo widział, ale… nikt nie wie niczego dokładnie i na pewno, nikt nie wysłuchał, nie zapisał, nie zapamiętał jego opowieści – nikt już się nie dowie, kim są ludzie na fotografiach w jego starym albumie i jakie „szpargały” pochopnie spalono, porządkując mieszkanie?

Jeśli w odpowiedzi pojawia się poczucie, że nie udało się Państwu sprostać takim sytuacjom, że czegoś ważnego zabrakło, to dobry moment, by przyjrzeć się naszej propozycji.

ZAPRASZAMY DO…
Zapraszamy Państwa do udziału w projekcie Cyfrowe Archiwa Tradycji Lokalnej (CATL), który zakłada stworzenie z biblioteki miejsca, gdzie przeszłość spotka się z nowoczesnością.

Ośrodek KARTA (OK) – czerpiąc z ponad 20-letniego unikalnego doświadczenia oferuje pomoc w tworzeniu w bibliotekach społecznych archiwów historii lokalnej. Oznacza to pozyskiwanie i gromadzenie źródłowych materiałów, jak dzienniki, pamiętniki, listy, kroniki, zdjęcia, dokumenty osobiste itp. oraz nagrywanie relacji świadków historii.

Zachęcamy Państwa do przyjęcia roli przewodnika w udostępnianiu „wytworów kultury”, jakimi są kroniki, listy, zdjęcia i dokumenty oraz roli współtwórcy tej kultury — działającego na rzecz materializacji pamięci i tradycji swojej społeczności — poprzez zbieranie i utrwalanie relacji ustnych.

PROJEKT POLEGA NA…
Projekt Cyfrowych Archiwów Tradycji Lokalnej składa się z trzech komponentów, które w znacznej części będą występować równolegle:
* szkolenia i wsparcie (merytoryczne i techniczne) Ośrodka KARTA,
* tworzenie archiwów – pozyskiwanie materiałów historycznych,
* wirtualizacja i wykorzystanie zbiorów.

SZKOLENIA
Szkolenia dla bibliotekarzy obejmą zagadnienie specyfiki społecznego archiwum historycznego, w którym zbiera się nietypowe dokumenty i materiały źródłowe. Pokażemy, jaką wagę mają dzienniki, listy, zdjęcia, gdzie warto ich szukać, jak je opisywać, przechowywać, utrwalać, jak wolno (aspekt prawny) i można (sposoby, metody, techniki) je wykorzystywać. Część szkolenia merytorycznego dotyczyć będzie metody oral history, nagrywania świadków historii – jak rozmawiać z ludźmi, by wysłuchać ich pełnej opowieści i utrwalić ją, by służyła innym.

Poradzimy, jak pozyskać koniecznych sojuszników czy współpracowników wśród mieszkańców (lub „czynników oficjalnych”): zarówno tych, którzy mogą być potencjalnymi „dostarczycielami” materii historycznej, jak i tych, których warto zaprosić, by pomogli przy realizacji projektu (np. nagrywali relacje, skanowali czy opisywali zdjęcia, „obsługiwali” stronę internetową, przygotowali wystawę).

Szkolenia techniczne pogłębią wiedzę i umiejętności ze szkoleń podstawowych PRB, dotyczyć będą głównie digitalizacji materiałów (techniki, standardy), by potem w pełni móc wykorzystać bogactwo merytoryczne lub piękno (na przykład fotografii) w profesjonalnych publikacjach czy wystawach, spotkaniach, prezentacjach, internecie.

Bardzo ważne będzie szkolenie z obsługi strony internetowej CATL, którą (standardową) przygotowuje Ośrodek KARTA dla wszystkich bibliotek biorących udział w projekcie, a służyć będzie zamieszczaniu katalogów pozyskanych zbiorów oraz plików (szczególnie fotografii) mniejszej rozdzielczości – atrakcyjnych z punktu widzenia społeczności lokalnej, „interesu” promocyjnego biblioteki i gminy. Najcenniejsze materiały udostępniane będą w plikach wysokiej jakości za pomocą programu dLibra na wspólnej platformie – w Bibliotece Cyfrowej Ośrodka KARTA. Zasady korzystania z dLibry zakończą szkolenia techniczne.

TWORZENIE ARCHIWÓW
Tworzenie archiwum i wirtualizacja zbiorów, czyli zasadnicza część programu, to działania podjęte przez bibliotekarki i bibliotekarzy przy współpracy osób, które uda im się pozyskać dla realizacji projektu – nawiązywanie kontaktów, szukanie świadków historii, nagrywanie relacji, gromadzenie zdjęć, dokumentów itp. Także sukcesywne digitalizowanie zbiorów.

W tym czasie nastąpi też uruchamianie stron domowych CATL i prezentowanie na nich zdigitalizowanych zbiorów oraz wdrażanie mechanizmu umieszczania materiałów w Bibliotece Cyfrowej OK.

WSPARCIE
Przez cały okres tworzenia i działania archiwów lokalnych (w czasie trwania programu, do maja 2012 roku) pracownicy Ośrodka KARTA będą służyć pomocą, świadczyć doradztwo zarówno w dziedzinach ściśle technicznych, jak i sprawach merytorycznych: za pośrednictwem meili, telefonicznie, jak również udostępniając on-line podręcznik. Tworzony wspólnie metodą wiki – będzie zbierał całą przekazaną Państwu wiedzę teoretyczną, ale także „reagował” na pojawiające się problemy praktyczne.

Stworzymy sieć CATL bibliotek biorących udział w projekcie. Ich strony domowe będą przejawem aktywności – polem współdziałania, ale zapewne także – mamy nadzieję – pozytywnej rywalizacji bibliotek. Liczymy także na współpracę Państwa z Ośrodkiem KARTA przy innych projektach, wykorzystywanie Waszych „odkryć historycznych” do wspólnie przygotowywanych publikacji (np. w piśmie „Karta”) czy wystaw.

DZIĘKI PROJEKTOWI…
Zyskają bibliotekarki i bibliotekarze
Zdobędą Państwo wiedzę i nowe umiejętności, m.in. w obszarze:
* zasady i metody pozyskiwania, gromadzenia, zabezpieczania, przetwarzania i wykorzystywania materiałów historycznych,
* metodologia oral history (historii mówionej) – nagrywania relacji świadków,
* technika i standardy digitalizacji zdjęć, tekstów, materiałów dźwiękowych, tak, by mogły być wykorzystywane w sposób profesjonalny,
* wykorzystywanie internetu w aktywizacji kulturalnej społeczności lokalnej, w projektach edukacyjnych i marketingowych,
* obsługa stron internetowych i wykorzystanie programu Bibliotek Cyfrowych dLibra,
* podstawowe zagadnienia prawa autorskiego i nowych kierunków jego rozwoju (m.in. wolne licencje, domena publiczna).

Zyskają Państwo pozycję liderów w grupie osób zaangażowanych w prace tworzonego archiwum oraz ekspertów w nietypowej dziedzinie, jaką jest archiwistyka społeczna, zwiększając swój prestiż osobisty i zawodowy.

Przyczynią się Państwo do ratowania i zapisywania historii regionu, odnajdując i utrwalając świadectwa historyczne mieszkańców gminy: rozproszone, zagrożone zapomnieniem lub zniszczeniem.

Zyska biblioteka
Biblioteka wzbogaci się o nowe atrakcyjne zasoby, w pełni udostępniane na miejscu, które posłużyć mogą także do organizacji specjalnych spotkań i wystaw oraz do przygotowania publikacji, prezentacji online lub w działaniach kulturalnych, czy promocyjnych gminy.

Biblioteka otrzyma profesjonalnie wykonaną stronę internetową, służącą prezentacji i promocji pozyskiwanych przez nią materiałów historycznych oraz do kontaktów z ludźmi zgłaszającymi zbiory, wzbogacającymi opisy materiałów, przekazującymi informacje o nieznanych faktach z historii regionu itp.

Wzmocni się rola biblioteki w społeczności lokalnej oraz jej pozycja w relacji z władzami samorządowymi gminy, szkołą, lokalnymi stowarzyszeniami itp.

Zyska wspólnota lokalna
Zwiększy się tożsamość i integracja wspólnoty lokalnej.
Zostaną nawiązane i wzmocnione relacje między najstarszymi a najmłodszymi mieszkańcami gminy.

PRZED PRZYSTĄPIENIEM DO PROJEKTU MUSISZ WIEDZIEĆ, ŻE…
* Ośrodek KARTA otrzymał w ramach Programu Rozwoju Bibliotek dotację na realizację projektu Cyfrowe Archiwa Tradycji Lokalnej, wobec tego biblioteki uczestniczące w projekcie nie ponoszą żadnych kosztów, np. podróży i pobytu na szkoleniach, czy implementacji stron domowych CATL. Aby jednak zracjonalizować wydatki, licząc na trwały efekt – Ośrodek KARTA podpisze z bibliotekami rodzaj umowy-zobowiązania do aktywnego podjęcia działania, utworzenia i prowadzenia CATL.

* Planowane szkolenia zaczną się w pierwszym kwartale 2011 roku, organizowane będą w systemie trzydniowym dla grup 12-20-osobowych (maksymalnie dla 120 osób) i odbywać się będą (najprawdopodobniej) w siedzibach bibliotek wojewódzkich.

* W szkoleniu może wziąć udział więcej niż jeden pracownik biblioteki lub inna osoba deklarująca stałą współpracę z biblioteką przy tworzeniu CATL (lokalny działacz, pasjonat historii itp.), którą wskaże bibliotekarz. Zadecyduje jednak ostateczna liczba osób chętnych do udziału w projekcie.

* Spodziewamy się, że bibliotekarka czy bibliotekarz biorący udział w szkoleniach zechce przyjąć rolę inspiratora i koordynatora działań wolontariuszy oraz eksperta w dziedzinie tworzenia i prowadzenia archiwum społecznego, przekazując zainteresowanym zdobytą podczas szkoleń wiedzę i umiejętności oraz udostępniając sprzęt.

* Liczymy na gotowość wyjścia bibliotekarza na zewnątrz (także za pośrednictwem osób współpracujących) oraz otwarcie przestrzeni biblioteki dla aktywnych ludzi, przy jednoczesnym zachowaniu przez bibliotekarza roli gospodarza placówki.

* Oczekujemy otwartości do współpracy z lokalnymi historykami obywatelskimi (pasjonatami historii), stowarzyszeniami
i instytucjami historycznymi, kulturalnymi i edukacyjnymi.

* Mamy nadzieję na Państwa aktywność i współpracę z Ośrodkiem KARTA na polu ocalania pamięci także po zakończeniu Programu Rozwoju Bibliotek, prowadzonego przez Fundację Społeczeństwa Informacyjnego.

KONTAKT: Agnieszka Kudełka, tel.: do 30 września: (22) 844-10-55, od 1 października: (22) 848-07-12, e-mail: a.kudelka@karta.org.pl
skype: agnieszkakudelka, www.karta.org.pl

Projekt „Cyfrowe Archiwa Tradycji Lokalnej” (CATL) skierowany jest do bibliotek biorących udział w Programie Rozwoju Bibliotek. Nabór do projektu rozpoczął się 16 sierpnia i będzie trwał do 20 października 2010 roku. Szczegółowy opis naszej oferty będzie dostępny w Wirtualnym Segregatorze na portalu www.biblioteki.org, ponadto prześlemy go e-mailowo do wszystkich uczestników PRB.

Każda biblioteka, która opracowała swój plan rozwoju biblioteki może się ubiegać o udział w naszym przedsięwzięciu. Aby skorzystać z naszej oferty biblioteka musi wypełnić formularz zgłoszeniowy dostępny w Wirtualnym Segregatorze. Zgłoszenia przyjmowane będą wyłącznie drogą elektroniczną.

Koszty udziału bibliotek w projekcie „Cyfrowe Archiwa Tradycji Lokalnej” w całości ponosi Ośrodek KARTA. Bibliotekarki i bibliotekarze nie ponoszą żadnych kosztów związanych ze swoim udziałem w projekcie, a koszty podróży są zwracane.

Więcej na temat projektu można przeczytać tutaj.

Zapraszamy do udziału w projekcie!
Zespół Ośrodka KARTA

Kontakt: Agnieszka Kudełka: a.kudelka@karta.org.pl, tel. 22 844 10 55, skype: agnieszkakudelka

Projekt „Cyfrowe Archiwa Tradycji Lokalnej” prowadzony jest przez Fundację Ośrodka KARTA w ramach Programu Rozwoju Bibliotek.

Projekt Cyfrowych Archiwów Tradycji Lokalnej wpisuje się w szeroką koncepcję historii społecznej (badanej społecznymi siłami), która w amerykańskim piśmiennictwie określana jest jako public history.

National Council on Public History definiuje public history jako taką formę uprawiania historii, w której profesjonalni historycy (instytucje) i odbiorcy ich badań (społeczeństwo) współpracują ze sobą wypracowując taki model przeszłości, który jest użyteczny dla wszystkich (where historians and their various publics collaborate in trying to make the past useful to the public).

Pisząc o public history podkreśla się właśnie to wyjście z profesjonalnymi badaniami historycznymi poza sferę akademicką i instytucjonalną. Public history akcentuje potencjał historyków obywatelskich – osób, które często pomimo braku formalnego wykształcenia historycznego bardzo intensywnie działają na polu historii lokalnej, są jej doskonałymi znawcami i prawdziwymi pasjonatami.

To m.in. do nich kierowany jest nasz projekt. W bibliotece gminnej, która stanie się osią systemu CATL historycy obywatelscy znajdą odpowiednią infrastrukturę do archiwizacji i udostępniania zebranych przez siebie materiałów (digitalizacja i publikacja on-line). To także przestrzeń, w której prowadzić będzie można projekty promujące lokalne dziedzictwo: organizować wystawy, prezentacje, odczyty czy konkursy edukacyjne.

W działaniach public history instytucja staje się partnerem dla społeczności, które chcą badać własną historię własnymi siłami. Taką funkcję spełniać będą biblioteki biorące udział w programie Cyfrowych Archiwów Tradycji Lokalnej.

Symultanicznie z projektem Cyfrowych Archiwów Tradycji Lokalnej (ale niezależnie od niego) rozwija się koncepcja historii ratowniczej, której autorem jest Maciej Rynarzewski i wdraża ją w ramach swojego seminarium doktorskiego w swojej rodzinnej warmińskiej wsi – Wipsowo. Idea ta dość dobrze opisuje cele i charakter naszej inicjatywy.

Jak zdefiniować można historię ratowniczą? Celem historii ratowniczej powinno być ratowanie względnie zamkniętych fragmentów przeszłości przed zagrożeniem utraty dla dziedzictwa ludzkiego i potrzeb przyszłych badaczy. Historia ratownicza powinna stosować „aktywne” metody zabezpieczania przeszłości, w ramach których należy przywracać zbadaną, opisaną, zarchiwizowaną oraz zinterpretowaną przeszłość jej prawowitym właścicielom. W kręgu jej zainteresowań powinny znaleźć się przeszłości szczególnie zagrożone celowym zniekształceniem, nie objęte siecią badań akademickich lub znajdujące się na peryferiach historycznego postrzegania rzeczywistości.

Warto zwrócić szczególną uwagę na kilka elementów koncepcji historii ratowniczej:

• eksploracja dziedzictwa, którym z różnych względów nie interesują się instytucje i badacze akademiccy: działania w ramach projektów historii ratowniczej nie mają charakteru koniunkturalnego, są ofertą pomocy dla lokalnej społeczności
• przywracanie lokalnego dziedzictwa jego prawowitym właścicielom: nie chodzi tu tylko o fizyczne materiały, ale wiedzę i pamięć. W praktyce historii ratowniczej zabezpiecza się lokalne zasoby historyczne, ale także od razu zwraca je lokalnej społeczności, np. organizując wystawy, wydając książki czy nagrywając filmy, realizując projekty edukacyjne itp.
• archiwista społeczny czy lokalny historyk staje się pomostem między społecznością a jej przeszłością
• wykorzystywanie narzędzi cyfrowych i internetu jako środków zwiększających efektywność realizowanych działań ratowniczych

Biblioteki gminne w ramach Cyfrowych Archiwów Tradycji Lokalnej realizować będą założenia historii ratowniczej. O tym, jakie narzędzia i strategie organizacyjne pozwolą przywracać społeczności lokalnej jej przeszłość napiszemy w jednym z kolejnych wpisów.

W poprzedniej notce inicjującej tego bloga zasygnalizowaliśmy ogólną koncepcję naszego projektu Cyfrowych Archiwów Tradycji Lokalnej. W kolejnym wpisie warto chcielibyśmy przedstawić pełniejszy obraz tej inicjatywy i opisać rolę, jaką spełnią w niej bibliotekarze.

Cyfrowe Archiwa Tradycji Lokalnej to budowany przez nas system – sieć gminnych bibliotek, którego celem będzie ratowanie lokalnych zasobów dziedzictwa historycznego. CATL ma eksplorować te zasoby archiwalne, do których nie docierają działające centralnie instytucje pamięci (archiwa państwowe), a które przechowywane są w prywatnych domach. Interesują nas fotografie, dokumenty, ale także świadectwa (ustne relacje) opisujące wydarzenia z przeszłości. Te zasoby i doświadczenia mogą być bezpowrotnie utracone, jeżeli w porę nie zainicjuje się odpowiednich działań ratunkowych. To właśnie CATL ma być infrastrukturą tego typu aktywności.

Osią projektu będzie sieć bibliotek gminnych, wyposażonych dzięki wsparciu FRSI w odpowiedni sprzęt (komputery z dostępem do internetu, skanery, oprogramowanie redaktorskie biblioteki cyfrowej dLibra). Z wykorzystaniem otrzymanych urządzeń i wiedzy nabytej podczas specjalnych szkoleń bibliotekarz organizować będzie gminne archiwum społeczne, angażując do wspólnych działań lokalnych pasjonatów historii, uczniów miejscowych szkół czy lokalne społeczności internetowe osób zainteresowanych odkrywaniem przeszłości.

Dlaczego to właśnie biblioteka ma stać się centrum inspirującym i koordynującym funkcjonowanie archiwum społecznego? To prawdziwie powszechna instytucja kultury (z mocy ustawy musi być obecna w każdej gminie), działająca na poziomie lokalnym najbliżej ludzi. Przez to może stać się miejscem, wokół którego koncentrować się będą starania o ratowanie lokalnego dziedzictwa historycznego. Oczywiście biblioteka może współpracować w tym zadaniu również z innymi podmiotami: lokalną parafią, szkołą, domem kultury, stowarzyszeniami itp.

Naturalnie bibliotekarz mając już obowiązki związane z prowadzeniem biblioteki nie będzie sam podejmował wszystkich działań. Ma być – dzięki szkoleniom i ciągłemu wsparciu merytorycznemu i technicznemu – lokalnym ekspertem inicjującym i integrującym działania ratownicze, przekazującym dalej wiedzę o ich metodach i strategiach. Bibliotekarz, koordynując projekt, angażować będzie do niego młodzież i osoby starsze – wierzymy, że to wspaniała szansa na nawiązywanie realnego dialogu międzypokoleniowego.

Zebrane, opracowane i zdigitalizowane zasoby udostępniane będą na miejscu w bibliotece – ale także w internecie. W dostępnym na stronie domowej poszczególnych archiwów katalogu opisane będą wszystkie pozyskane materiały. Część z nich przeglądać będzie można tylko na miejscu w bibliotece, część znajdzie się w bibliotece cyfrowej dLibra.

Zebrane w ramach funkcjonowania archiwum społecznego materiały wykorzystywać będzie można w najrozmaitszy sposób: mogą one stanowić podstawę dalszych badań historycznych i projektów edukacyjnych, zainteresować media lokalne lub stać się treścią wystawy czy broszury promującej historię regionu.

Dla samego bibliotekarza uczestnictwo w projekcie będzie okazją do zdobycia cennych na rynku pracy umiejętności i wiedzy, dotyczącej m.in. obsługi procesu digitalizacji, najnowszych trendów w internetowej nauce i edukacji, korzystania z nowoczesnych narzędzi informatycznych, współpracy z mediami czy podstaw prawa autorskiego.

Poszczególne biblioteki organizujące archiwa społeczne będą ze sobą współpracować. Przygotowujemy forum dyskusyjne i podręcznik w formie wiki, pozwalający na kolektywne gromadzenie i ogranizowanie wiedzy koniecznej do aktywnego udziału w projekcie (w tym wiedzy o metodach oral history, zasadach digitalizowania i opisywania dokumentów, strategiach współpracy z instytucjami edukacyjnymi i społecznościami internetowymi).

O technicznych szczegółach projektu pisać będziemy już w kolejnych notkach. Zachęcamy do zadawania pytań i dodawania merytorycznych komentarzy.

Realizowany przez nas projekt budowy sieci archiwów społecznych jest częścią Programu Rozwoju Bibliotek. 23 kwietnia Program, w którym bierze udział 1865 bibliotek gminnych i 18 wojewódzkich, obchodził swoje pierwsze urodziny. Z tej okazji przygotowano multimedialne podsumowanie dotychczasowych działań.

Witamy na blogu, który ma być narzędziem informowania o najnowszym projekcie internetowym realizowanym przez Ośrodek KARTA. Cyfrowe Archiwa Tradycji Lokalnej (CATL) to realizowana w ramach Programu Rozwoju Bibliotek inicjatywa zbudowania sieci społecznych archiwów historycznych (opartych na instytucji gminnych bibliotek), która eksplorować będzie lokalne dziedzictwo historyczne i udostępniać je na miejscu w bibliotekach i w internecie w formie cyfrowej.

Prezentacje poszczególnych elementów projektu publikować będziemy w kolejnych notkach. Na blogu znajdą się też materiały opisujące koncepcje funkcjonowania archiwum społecznego, informacje o postępie prac oraz interesujące odnośniki do podobnych projektów realizowanych za granicą.

Już teraz zapraszamy do udziału w projekcie CATL wszystkie biblioteki biorące udział w Programie Rozwoju Bibliotek.