Cyfrowe Archiwa Tradycji Lokalnej

Symultanicznie z projektem Cyfrowych Archiwów Tradycji Lokalnej (ale niezależnie od niego) rozwija się koncepcja historii ratowniczej, której autorem jest Maciej Rynarzewski i wdraża ją w ramach swojego seminarium doktorskiego w swojej rodzinnej warmińskiej wsi – Wipsowo. Idea ta dość dobrze opisuje cele i charakter naszej inicjatywy.

Jak zdefiniować można historię ratowniczą? Celem historii ratowniczej powinno być ratowanie względnie zamkniętych fragmentów przeszłości przed zagrożeniem utraty dla dziedzictwa ludzkiego i potrzeb przyszłych badaczy. Historia ratownicza powinna stosować „aktywne” metody zabezpieczania przeszłości, w ramach których należy przywracać zbadaną, opisaną, zarchiwizowaną oraz zinterpretowaną przeszłość jej prawowitym właścicielom. W kręgu jej zainteresowań powinny znaleźć się przeszłości szczególnie zagrożone celowym zniekształceniem, nie objęte siecią badań akademickich lub znajdujące się na peryferiach historycznego postrzegania rzeczywistości.

Zobacz prezentację Macieja Rynarzewskiego.

Warto zwrócić szczególną uwagę na kilka elementów koncepcji historii ratowniczej:

• eksploracja dziedzictwa, którym z różnych względów nie interesują się instytucje i badacze akademiccy: działania w ramach projektów historii ratowniczej nie mają charakteru koniunkturalnego, są ofertą pomocy dla lokalnej społeczności
• przywracanie lokalnego dziedzictwa jego prawowitym właścicielom: nie chodzi tu tylko o fizyczne materiały, ale wiedzę i pamięć. W praktyce historii ratowniczej zabezpiecza się lokalne zasoby historyczne, ale także od razu zwraca je lokalnej społeczności, np. organizując wystawy, wydając książki czy nagrywając filmy, realizując projekty edukacyjne itp.
• archiwista społeczny czy lokalny historyk staje się pomostem między społecznością a jej przeszłością
• wykorzystywanie narzędzi cyfrowych i internetu jako środków zwiększających efektywność realizowanych działań ratowniczych

Biblioteki gminne w ramach Cyfrowych Archiwów Tradycji Lokalnej realizować będą założenia historii ratowniczej. O tym, jakie narzędzia i strategie organizacyjne pozwolą przywracać społeczności lokalnej jej przeszłość napiszemy w jednym z kolejnych wpisów.

W poprzedniej notce inicjującej tego bloga zasygnalizowaliśmy ogólną koncepcję naszego projektu Cyfrowych Archiwów Tradycji Lokalnej. W kolejnym wpisie warto chcielibyśmy przedstawić pełniejszy obraz tej inicjatywy i opisać rolę, jaką spełnią w niej bibliotekarze.

Cyfrowe Archiwa Tradycji Lokalnej to budowany przez nas system – sieć gminnych bibliotek, którego celem będzie ratowanie lokalnych zasobów dziedzictwa historycznego. CATL ma eksplorować te zasoby archiwalne, do których nie docierają działające centralnie instytucje pamięci (archiwa państwowe), a które przechowywane są w prywatnych domach. Interesują nas fotografie, dokumenty, ale także świadectwa (ustne relacje) opisujące wydarzenia z przeszłości. Te zasoby i doświadczenia mogą być bezpowrotnie utracone, jeżeli w porę nie zainicjuje się odpowiednich działań ratunkowych. To właśnie CATL ma być infrastrukturą tego typu aktywności.

Osią projektu będzie sieć bibliotek gminnych, wyposażonych dzięki wsparciu FRSI w odpowiedni sprzęt (komputery z dostępem do internetu, skanery, oprogramowanie redaktorskie biblioteki cyfrowej dLibra). Z wykorzystaniem otrzymanych urządzeń i wiedzy nabytej podczas specjalnych szkoleń bibliotekarz organizować będzie gminne archiwum społeczne, angażując do wspólnych działań lokalnych pasjonatów historii, uczniów miejscowych szkół czy lokalne społeczności internetowe osób zainteresowanych odkrywaniem przeszłości.

Dlaczego to właśnie biblioteka ma stać się centrum inspirującym i koordynującym funkcjonowanie archiwum społecznego? To prawdziwie powszechna instytucja kultury (z mocy ustawy musi być obecna w każdej gminie), działająca na poziomie lokalnym najbliżej ludzi. Przez to może stać się miejscem, wokół którego koncentrować się będą starania o ratowanie lokalnego dziedzictwa historycznego. Oczywiście biblioteka może współpracować w tym zadaniu również z innymi podmiotami: lokalną parafią, szkołą, domem kultury, stowarzyszeniami itp.

Naturalnie bibliotekarz mając już obowiązki związane z prowadzeniem biblioteki nie będzie sam podejmował wszystkich działań. Ma być – dzięki szkoleniom i ciągłemu wsparciu merytorycznemu i technicznemu – lokalnym ekspertem inicjującym i integrującym działania ratownicze, przekazującym dalej wiedzę o ich metodach i strategiach. Bibliotekarz, koordynując projekt, angażować będzie do niego młodzież i osoby starsze – wierzymy, że to wspaniała szansa na nawiązywanie realnego dialogu międzypokoleniowego.

Zebrane, opracowane i zdigitalizowane zasoby udostępniane będą na miejscu w bibliotece – ale także w internecie. W dostępnym na stronie domowej poszczególnych archiwów katalogu opisane będą wszystkie pozyskane materiały. Część z nich przeglądać będzie można tylko na miejscu w bibliotece, część znajdzie się w bibliotece cyfrowej dLibra.

Zebrane w ramach funkcjonowania archiwum społecznego materiały wykorzystywać będzie można w najrozmaitszy sposób: mogą one stanowić podstawę dalszych badań historycznych i projektów edukacyjnych, zainteresować media lokalne lub stać się treścią wystawy czy broszury promującej historię regionu.

Dla samego bibliotekarza uczestnictwo w projekcie będzie okazją do zdobycia cennych na rynku pracy umiejętności i wiedzy, dotyczącej m.in. obsługi procesu digitalizacji, najnowszych trendów w internetowej nauce i edukacji, korzystania z nowoczesnych narzędzi informatycznych, współpracy z mediami czy podstaw prawa autorskiego.

Poszczególne biblioteki organizujące archiwa społeczne będą ze sobą współpracować. Przygotowujemy forum dyskusyjne i podręcznik w formie wiki, pozwalający na kolektywne gromadzenie i ogranizowanie wiedzy koniecznej do aktywnego udziału w projekcie (w tym wiedzy o metodach oral history, zasadach digitalizowania i opisywania dokumentów, strategiach współpracy z instytucjami edukacyjnymi i społecznościami internetowymi).

O technicznych szczegółach projektu pisać będziemy już w kolejnych notkach. Zachęcamy do zadawania pytań i dodawania merytorycznych komentarzy.

Realizowany przez nas projekt budowy sieci archiwów społecznych jest częścią Programu Rozwoju Bibliotek. 23 kwietnia Program, w którym bierze udział 1865 bibliotek gminnych i 18 wojewódzkich, obchodził swoje pierwsze urodziny. Z tej okazji przygotowano multimedialne podsumowanie dotychczasowych działań.